Uzm. Dr. Özge Çelik Büyükceran, otizm spektrum bozukluğunun her 31 çocuktan 1’inde görüldüğünü belirtti. Erken teşhisin önemi vurgulandı.
Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB), erken çocukluk döneminde ortaya çıkan ve yaşam boyu sürebilen nörogelişimsel bir durumdur. Güncel epidemiyolojik veriler, OSB’nin çocukluk çağında giderek daha sık tanındığını göstermektedir. Centers for Disease Control and Prevention’ın 2025 yılı izlem verilerine göre, her 31 çocuktan 1’inde otizm spektrum bozukluğu görülmektedir. Bu artışın, farkındalığın yükselmesi ve erken değerlendirme imkanlarının gelişmesiyle ilişkili olduğu düşünülmektedir.
Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Bölümü’nden Uzm. Dr. Özge Çelik Büyükceran, OSB’nin temel olarak sosyal iletişim alanında güçlükler ve sınırlı, tekrarlayıcı davranış örüntüleri ile karakterize olduğunu vurguladı. OSB her çocukta farklı klinik görünümlerle ortaya çıkabilir. Erken belirtiler arasında isme tepki vermeme, göz teması kurmada zorluk, işaret edilen nesneye bakmama ve dil gelişiminde gecikme yer almaktadır. Bu belirtilerin erken fark edilmesi, tanı sürecini hızlandırmaktadır.
Otizm tanısı çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanı tarafından konulur. Tedavi ve izlem süreci dil ve konuşma terapistleri, özel eğitim uzmanları ve diğer ilgili disiplinlerin katılımıyla multidisipliner bir yaklaşımla yürütülür. Tanılama süreci; ayrıntılı gelişim öyküsü almayı, çocuğun doğal veya yapılandırılmış ortamlarda klinik gözlemini ve gerektiğinde standardize değerlendirme araçlarının kullanılmasını içerir. Aileden alınan bilgilerle çocuğun sosyal iletişim becerileri, oyun davranışı ve tekrarlayıcı örüntüleri ayrıntılı biçimde değerlendirilir.
Erken çocukluk dönemi, beyin gelişimi açısından en yüksek nöroplastisite dönemidir. Bu dönemde başlanan müdahaleler, çocuğun iletişim becerileri, sosyal etkileşimi ve uyumsal işlevselliği üzerinde belirgin kazanımlar sağlar. Tanının gecikmesi, kritik gelişimsel pencerenin kaçırılmasına ve müdahale etkinliğinin azalmasına neden olabilir. Erken dönemde aile katılımını içeren, sözel olmayan iletişim becerileri, dil ve konuşma terapileri ile bireyselleştirilmiş eğitim programları ön plandadır.
Okul çağında sosyal beceri eğitimleri önem kazanırken, ergenlik ve yetişkinlik döneminde bağımsız yaşam ve mesleki becerilerin geliştirilmesine odaklanılır. Bireye özgü yapılandırılmış müdahale programları; iletişim, sosyal uyum ve günlük yaşam becerilerinde anlamlı ilerlemeler sağlayabilmektedir.
Psikofarmakolojik tedaviler, otizmin çekirdek belirtilerine yönelik değildir. Daha çok eşlik eden klinik durumların yönetiminde kullanılır. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, kaygı bozuklukları, depresyon, uyku sorunları veya şiddetli davranış problemleri varlığında ilaç tedavileri gündeme gelebilir. Ancak bu tedaviler, her zaman eğitsel ve psiko-sosyal müdahalelerle birlikte, destekleyici nitelikte uygulanmalıdır.
