Uzm. Dr. Özge Çelik Büyükceran, OSB’nin her 31 çocuktan 1’inde görüldüğünü belirterek erken teşhisin önemini vurguladı. Tanılama ve müdahale süreçleri hakkında bilgi verdi.
Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB), erken çocukluk döneminde ortaya çıkan ve yaşam boyu sürebilen nörogelişimsel bir durumdur. Güncel epidemiyolojik veriler, OSB’nin çocukluk çağında giderek daha sık tanındığını göstermektedir. Centers for Disease Control and Prevention’ın 2025 yılı izlem verilerine göre, otizm spektrum bozukluğu her 31 çocuktan 1’inde görülmektedir. Bu artışın farkındalığın yükselmesi ve erken değerlendirme imkanlarının gelişmesiyle ilişkili olduğu düşünülmektedir.
Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Bölümü’nden Uzm. Dr. Özge Çelik Büyükceran, OSB’nin temel olarak sosyal iletişim alanında güçlükler ve sınırlı, tekrarlayıcı davranış örüntüleri ile karakterize olduğunu vurguladı. OSB’nin her çocukta farklı klinik görünümlerle ortaya çıkabildiğini belirten Büyükceran, erken belirtilerin dikkatle izlenmesi gerektiğini ifade etti.
Uzm. Dr. Büyükceran, erken çocukluk döneminde isme tepki vermeme, göz teması kurmada zorluk, işaret edilen nesneye bakmama ve dil gelişiminde gecikme gibi bulguların önemli uyarı işaretleri arasında yer aldığını belirtti. Bu belirtilerin erken fark edilmesi, tanı sürecini hızlandırmaktadır.
Otizm tanısı çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanı tarafından konulduktan sonra, tedavi ve izlem süreci dil ve konuşma terapistleri, özel eğitim uzmanları ve diğer ilgili disiplinlerin katılımıyla multidisipliner bir yaklaşımla yürütülür. Tanılama süreci, ayrıntılı gelişim öyküsünün alınması, çocuğun klinik gözlemi ve standardize değerlendirme araçlarının kullanılması ile gerçekleştirilir. Bu süreçte aileden alınan bilgilerle çocuğun sosyal iletişim becerileri, oyun davranışı ve tekrarlayıcı örüntüleri değerlendirilir.
Tanı sürecindeki gecikmeler, müdahale sürecini doğrudan etkiler. Erken çocukluk dönemi, beyin gelişimi açısından yüksek nöroplastisiteye sahiptir. Bu dönemde başlanan müdahaleler, çocuğun iletişim becerileri, sosyal etkileşimi ve uyumsal işlevselliği üzerinde belirgin kazanımlar sağlar. Erken dönemde aile katılımını içeren, sözel olmayan iletişim becerileri ve dil terapilerini içeren bireyselleştirilmiş eğitim programları ön plandadır. Okul çağında sosyal beceri eğitimleri, ergenlik ve yetişkinlikte ise bağımsız yaşam ve mesleki becerilerin geliştirilmesi hedeflenir.
Psikofarmakolojik tedaviler, otizmin çekirdek belirtilerine yönelik olmasa da eşlik eden dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, kaygı bozuklukları, depresyon, uyku sorunları veya şiddetli davranış problemleri gibi durumların yönetiminde kullanılabilir. Bu tedaviler her zaman eğitsel ve psiko-sosyal müdahalelerle birlikte, destekleyici nitelikte uygulanır.
