Ultra İşlenmiş Gıdalar ve Sağlık

Uzmanlar Uyarıyor: Sorun İrade Eksikliği Değil, Ticari Güç

Ultra işlenmiş gıdalar, endüstriyel bileşenler ve kozmetik katkı maddeleri kullanılarak üretilen ve genellikle doğal hâlindeki malzemeleri içermeyen ürünlerdir. Bu kategorideki ürünlere örnek olarak gazlı içecekler, cipsler ve pek çok mısır gevreği gösterilebilir.

Uzmanlara göre, sorun bireylerin iradesizliği değil, güçlü ve küresel ölçekte etkili bir gıda endüstrisidir. Yapılan araştırmalar, ultra işlenmiş gıdaların pek çok ülkede artış gösterdiğini ve ABD, İngiltere, Kanada ve Avustralya gibi ülkelerde günlük enerji alımının yaklaşık yarısının bu ürünlerden geldiğini ortaya koymaktadır.

Çalışmaların Ortaya Koyduğu Gerçekler

Yapılan çalışmalar, bu tür gıdaların aşırı kalori alımına yol açtığını, şeker ve doymuş yağ oranının yüksek, lif ve temel vitamin-mineral değerlerinin düşük olduğunu göstermektedir. 104 uzun süreli araştırmayı içeren bir derlemede, 92’si ultra işlenmiş gıdaların obezite, tip 2 diyabet, hipertansiyon, yüksek kolesterol, kalp-damar hastalıkları, böbrek hastalıkları, Crohn hastalığı, depresyon ve erken ölüm riskini artırdığına işaret etmiştir.

Klinik deneyler ise bu gıdaların yetişkinlerde günde 500-800 kalori fazladan tüketime yol açtığını, hızlı ve kontrolsüz yeme davranışını artırdığını kanıtlamıştır.

Çözüm Önerileri

Araştırmacılar, problemin çözümü için hükümetlerin uygulayabileceği dört temel politika alanı önermektedir:

• Ürünlerin Düzenlenmesi: Belirli katkı maddelerine sınır getirilmesi ve ürünlerin işlenmişlik düzeyini gösteren işaretleyiciler tanımlanması.
• Gıda Ortamının Düzenlenmesi: Ambalaj ön yüzüne uyarı etiketleri konulması, 18 yaş altını dijital dahil tüm mecralarda gıda reklamlarından korunması, şekerli içecek ve seçilmiş ultra işlenmiş gıdalara en az yüzde 20 vergi uygulanması, okul, hastane ve kamusal alanlarda ultra işlenmiş gıdaların kaldırılması, market raflarında ultra işlenmiş ürün oranının azaltılması.
• Şirket Gücünün Sınırlandırılması: Satış portföylerinin izlenmesi, rekabet kurallarının güçlendirilmesi, vergi düzenlemeleriyle piyasa hakimiyetinin engellenmesi.
• Tarım ve Tedarik Zincirlerinin Yeniden Düzenlenmesi: Sağlıklı üretime teşvik sağlanması, çevre politikalarının beslenme hedefleriyle uyumlu hale getirilmesi.

Küresel Sağlık Çağrısı

Uzmanlara göre, başarı ancak eşzamanlı politika paketleri ve uluslararası işbirliğiyle mümkündür. Yapılan araştırmalar, ultra işlenmiş gıda şirketlerinin tütün ve fosil yakıt endüstrileriyle benzer lobi ve erteleme stratejileri kullandığını vurgulamaktadır. Çalışma, “Acil eylem olmazsa ultra işlenmiş gıdalar yükselmeye devam edecek, sağlığı, ekonomiyi, kültürü ve gezegeni olumsuz etkileyecek. Şimdi harekete geçme zamanı.” değerlendirmesiyle sona ermektedir.