Dünyanın en büyük iki nükleer gücü ABD ve Rusya arasındaki son silah kontrol anlaşması New START sona erdi. Bu durum, nükleer silahsızlanma çabalarını boşa çıkarırken, yeni bir silahlanma yarışının ve küresel belirsizliğin kapılarını aralıyor. Kontrolsüz bir geleceğe adım atarken, yükselen teknolojik tehditler ve Trump’ın nükleer test kararı endişeleri artırıyor.
5 Şubat 2026 gecesi, dünya için yeni ve kaygı verici bir dönemin kapılarını araladı. Amerika Birleşik Devletleri ile Rusya Federasyonu arasındaki nükleer başlık kapasitelerini dizginleyen son anlaşma, yani New START, resmen sona erdi. Artık dünyanın en büyük iki nükleer gücü, 1972’den bu yana ilk kez, birbirlerinin nükleer cephanelikleri üzerinde herhangi bir denetim, kısıtlama ya da şeffaflık mekanizması olmaksızın karşı karşıya.
Peki, ‘New START’ neydi ve neden bu kadar önemliydi? Bu anlaşma, 2010 yılında imzalanmış, ABD ile Sovyet Rusya arasında 1990’lı yıllarda atılan START adımlarının bir devamıydı. Amacı basitti: Uzun menzilli nükleer başlıkların ve bunları taşıyan füzelerin sayısını belirli sınırlar içinde tutmak. Dünyadaki nükleer gücün büyük çoğunluğuna sahip olan bu iki ülkenin (SIPRI verilerine göre 2025 itibarıyla Rusya 5.459, ABD 5.177 nükleer başlığa sahipken, Çin’in başlık sayısı 600 civarında), birbirlerinin kapasitelerini denetleyebilmesi kritikti.
Aslında nükleer silahsızlanma hikayesi oldukça uzun soluklu. 1970’lerde, “karşılıklı garantili yıkım” kabusunun önüne geçmek isteyen süper güçler, bir arayışa girdi:
2021’de Biden ve Putin’in anlaşmayı beş yıl uzatmasıyla bir süreliğine derin nefes alınmıştı. Ancak 2026 eşiği, tüm beklentileri boşa çıkardı. Rusya’nın, müzakerelere ek süre tanımak adına anlaşmayı tek taraflı olarak bir yıl daha uygulama teklifi, Beyaz Saray’dan karşılık bulmadı. Eski Başkan Donald Trump’ın tutumu bu tıkanıklığın en büyük nedenlerinden. Trump, artık sadece iki ülkeyi kapsayan bir anlaşmanın çağın gerçeklerini yansıtmadığını, Çin’in de masaya oturması gerektiğini savunuyordu. Yaklaşık 600 savaş başlığına sahip Çin ise, ABD ve Rusya gibi devlerin yanında aynı masada yer almayı reddetti. Trump’ın “Eğer süresi doluyorsa dolar, biz daha iyisini yaparız” şeklindeki cüretkar duruşu, uzmanlara göre denetimsiz bir silahlanma yarışının kıvılcımını çakabilir.
Müzakerelerdeki çıkmazın bir başka aktörü de, hızla evrilen teknoloji. Rusya, New START’ın kapsamına girmeyen, fütüristik ve ürkütücü yeni silahlar geliştirdi. Bunlar arasında hipersonik “Oreshnik” füzeleri ve nükleer kapasiteli, otonom denizaltı dronu “Poseidon” öne çıkıyor. ABD ise buna karşı, Trump’ın “Altın Kubbe” (Golden Dome) adını verdiği uzay tabanlı füze savunma sistemini masaya getirdi. Moskova, bu tür bir hamleyi stratejik dengeyi bozma girişimi olarak görüyor ve ABD’nin Grönland gibi hassas bölgelere füze savunma sistemleri konuşlandırması halinde askeri yanıt vereceğini açıkça belirtiyor.
Rusya Devlet Başkanı Putin, 29 Ekim’de yaptığı açıklamayla dünyanın tüylerini diken diken etti: Nükleer güç ünitesine sahip Poseidon torpidosunun, hem denizaltıdan fırlatma motoru hem de nükleer ünitesiyle başarıyla test edildiğini duyurdu. Putin, bu “eşsiz” ve “başka hiçbir ülkede olmayan” silahın, Barents Denizi’nde bir denizaltıdan denendiğini belirtti. Bulletin of the Atomic Scientists dergisine göre, 100 megatonluk nükleer başlık taşıyabilen Poseidon, okyanusta devasa radyoaktif dalgalar yaratarak kıyı şehirlerini yıllarca yaşanmaz hale getirme potansiyeline sahip. Uzmanlar, onu “kıyamet silahı” olarak tanımlıyor.
Bu test, Rusya’nın yalnızca birkaç gün önce gerçekleştirdiği Burevestnik nükleer motorlu seyir füzesi denemelerinden sonra geldi. Putin, “sınırsız menzilli” ve “hiçbir savunma sisteminin engelleyemeyeceği” bu füzeyi göklere çıkardı. NATO’nun “Skyfall” kod adını verdiği bu füze, 2019’daki bir denemede yaşanan patlamada beş bilim insanının ölümüne yol açmıştı.
Putin’in bu cüretkar açıklamalarının hemen ardından, Trump da 29 Ekim’de sosyal medya hesabından çarpıcı bir paylaşım yaptı. “Diğer ülkelerin test programları yüzünden, Savaş Bakanlığı’na nükleer silah testlerimize eşit temelde başlaması için talimat verdim” dedi. Bu karar, ABD’nin 1992’deki “Divider” testinden sonra yürürlükte olan 33 yıllık nükleer test moratoryumunu fiilen bitiriyor. Trump, ABD’nin hala dünyanın en güçlü nükleer cephaneliğine sahip olduğunu belirtirken, Çin’in kısa sürede kendilerine yetişebileceği uyarısında da bulundu. Küresel denge, bir kez daha alarm veriyor.
Bu gelişmeler Avrupa başkentlerinde büyük bir endişe dalgasına yol açtı. ABD’nin nükleer koruma şemsiyesinin artık eskisi gibi kayıtsız şartsız Avrupa’yı sarmayabileceği korkusu, Almanya Başbakanı Friedrich Merz’i Fransa ve İngiltere ile yeni bir nükleer savunma stratejisi geliştirmeye itti. Eski Başkan Barack Obama, on yıllarca süren diplomatik çabaların hiçe sayılmasının dünyayı daha tehlikeli bir yere sürükleyeceği konusunda uyardı. Rusya Güvenlik Konseyi Başkan Vekili Medvedev ise, alternatif bir mekanizma olmadan bu anlaşmanın bitişinin “Kıyamet Saati”nin akışını hızlandıracağını açıkça dile getirdi.
5 Şubat’la birlikte dünya, her iki süper gücün de nükleer başlıklarını kontrolsüzce artırabileceği, şeffaflığın sıfırlandığı, tarihin en belirsiz ve riskli dönemlerinden birine adım atıyor. Artık gökyüzünde dolaşan her bulut, bambaşka bir endişeyi taşıyor.
