İletişim Başkanı Burhanettin Duran, “Sosyal Medyada Sorumluluk, Özgürlük ve Güvenlik Paneli”nde dijital yaşamın fırsat ve risklerini masaya yatırdı. Oyun denetimlerinden yapay zekaya uzanan geniş bir yelpazede, güvenli bir dijital ekosistem için toplumsal iş birliğinin önemine vurgu yaparak, ulusal ve küresel ölçekteki adımlara dikkat çekti.
İletişim Başkanı Burhanettin Duran, “Sosyal Medyada Sorumluluk, Özgürlük ve Güvenlik Paneli”nde dikkat çekici açıklamalarda bulundu. Duran, artık sadece fiziki bir yaşantımız olmadığını, yanı sıra bir de sanal, dijital hayatın var olduğunu ve kimi zaman bu iki dünyanın birbiriyle yarıştığını dile getirdi. “Normal hayatımızda mı, yoksa dijital hayatımızda mı daha çok vakit geçiriyoruz?” sorusu, pek çok kişinin zihnini kurcalayan önemli bir ikilem olarak öne çıktı.
Duran, sanal evrenin biz orada olmasak bile işlemeye devam ettiğini, dev şirketlerin verilerimizi toplayarak üzerimizde çeşitli işlemler yaptığını vurguladı. Bu durumu, “Aslında iki tane paralel hayatımız var” sözleriyle özetledi. Tam da bu noktada, dijital çağın getirdiği sorumluluk, özgürlük ve güvenlik üçlemesini tartışmanın ve bu kavramlar arasında sağlıklı bir denge aramanın ne denli kritik olduğunu ifade etti. Çünkü içinde bulunduğumuz bu dünya, hem eşsiz fırsatlar sunuyor hem de ciddi riskleri barındırıyor ve bunların ancak ortak bir sorumluluk bilinciyle yönetilebileceğini belirtti.
Yeni teknolojik atılımların ve dijitalleşmenin sunduğu kapıları ardına kadar açtığının farkındayız. Yapay zeka gibi devrim niteliğindeki gelişmelerle insan hayatının daha da kolaylaştığı, bambaşka tecrübelerin kapısının aralandığı aşikar. Duran, bu durumu “bir kısmıyla sanal da olsa ‘özgürlükler alemi’ diyebiliriz” şeklinde yorumladı. Ancak bu sınırsız etkileşim imkanı, ifade özgürlüğümüzü genişletmekle kalmıyor, aynı zamanda mahremiyet, bilgi kimliği, dezenformasyon ve toplumsal kutuplaşma gibi yeni ve çetrefilli risk alanlarını da beraberinde getiriyor.
Dijital mecraların kendimizi ifade etme konusunda bize sunduğu sınırsız imkanlar yadsınamaz. Ama Duran’ın tabiriyle, bu alan “kendi halinde akıp giden bir sel gibi” bırakılamaz. Büyüyen bu dijital dünyaya bir “çekidüzen” verilmesi, yani kurallarının ve bir etiğin olması hayati önem taşıyor. Fütursuzca her şeyin ortaya konulduğu bir yer olmamalı. Bu mecraların, özellikle gençler için, “tek tipleştirici” bir alana dönüşme riskine dikkat çekilmesi gerekiyor. Günümüzde, sosyal medyayı özgürlük alanı olarak savunanların bile algoritmaların bilgi, imge ve kanaat alışverişini nasıl yönlendirdiğini itiraf ettiğini dile getirdi.
Dijitalizm, sosyal medya ve yapay zeka denildiğinde akla hız, sınırsızlık ve kontrolsüzlük geliyor. İşte tam da bu noktada bir etiğe olan ihtiyaç belirginleşiyor. Sosyologlar, etiğin özellikle ahlakın toplumsallığı üzerinden değerlendirilmesi gerektiğini konuşurken, dijital mecraların gençleri ve çocukları toplumla doğrudan buluşturması, bu platformları etik tartışmaların merkezine oturtuyor. Her anımızı kuşatan mahremiyet, sınırlar, güvenlik ve toplumsal kaygı gibi konularda zaaflar üreten bu alanın etik anlamda da büyük bir sorumluluk taşıdığını hatırlatmak şart.
Duran, dijital mecralarda dezenformasyondan, nefret söyleminden, cinsiyetçi kodlardan, sınıfsal adaletsizlikten ve teşhircilikten uzak durulması, çocukların ruhsal ve zihinsel gelişimine olumsuz etkilerin olmaması gibi ilkelere ulusal ve küresel düzeyde uzlaşılması gerektiğini vurguladı.
Kapitalist sistemin dayattığı “tıklanma” ve “etkileşim alma” kaygılarının etik sınırları aştığını, sorunlara yol açtığını belirten Duran, ekran başındaki gençlerin algoritmalarla nereye yönlendirildiğini sorgulamamız gerektiğini ifade etti. Hangi şirketin, hangi çıkar grubunun, hatta hangi devletin mahremiyetimizi ve dijital egemenliğimizi hedef alan kampanyalar yürüttüğünün farkında olmadan gençlerimizin yönlendirilmesini “başıboş bırakamayız” dedi. Dijitalleşmenin getirdiği sosyal izolasyon ve dijital bağımlılık da en çok konuşulan meseleler arasında. Duran, bunun sadece “dijital detoks” yaparak aşılamayacağını, çok daha fazlasının gerektiğini dile getirdi.
Çünkü dijital mecraların sunduğu “yapay mutluluk” ve “kusursuz hayatlar” kurgusu, gençlerde ve çocuklarda bir yetersizlik duygusunu besliyor, hatta kişinin kendini gerçekleştirmesi önünde ciddi engeller oluşturuyor. Filtrelenmiş görüntüler, marjinal içerikler, idealize edilmiş maskeli hayatlar, hepsi birer risk grubu. Bu içeriklerin tetiklediği dopamin temelli bağımlılık, durmadan kaydırılan ekranlar ve anlık videolarla bambaşka bir dijital hafıza ve zeka oluşturuyor. Duran, “Bunun getirdiği zihinsel yorgunluğun, anksiyetenin, depresyonun ne kadar farkındayız? Bundan henüz emin değiliz” sözleriyle endişesini dile getirdi.
Ruh sağlığı kırılganlaşması, dijital zorbalık, şiddet ve nefret dilinin dijital alana hakim olmasından duyduğu rahatsızlığı dile getiren Duran, bu olumsuz eğilimleri besleyenlerin dijital dünyada kanaat önderi ya da rol model olmasının ciddi bir sorun alanı yarattığını belirtti. Özellikle çevrimiçi oyunlar ve görsel paylaşım mecraları, zararlı içeriklere erişimi kolaylaştırıyor ve kişisel verilerin kötüye kullanımına zemin hazırlıyor. Bu alanın sorumluluk duygusuyla yönetilmesi, güvenlik açısından büyük bir önem arz ediyor.
Dijital risklerin başında gelen sanal bahis ve kumar içeriklerinin yaygınlaşması, Duran’ın özellikle üzerinde durduğu bir konu. Cumhurbaşkanımızın da bu konuya büyük önem atfettiğini belirten Duran, hem yasal düzenlemeler hem de toplumsal farkındalığın artırılması gerektiğini söyledi. Zira sanal bahis, sadece kişisel bağımlılık yaratmakla kalmıyor, aileleri yıkan, sosyal ilişkileri bozan ve bireyin hayatına mal olan ağır sonuçlar doğuruyor. Bu sebeple, dijital dünyanın risklerine karşı korunma konusunda sadece gençlerimiz değil, tüm bireylerimiz risk altında ve bu konuda bilinçli olmak, sorumlulukla ve etikle hareket etmek zorundayız.
Dijital dünyanın içinde savrulmamak adına kamusal bir sorumluluk bilincinin oluşturulması gerektiğinin altını çizen Duran, bir İletişim Başkanı olmasının yanı sıra bir baba ve akademisyen olarak, özgürlük ve güvenlik dengesinin sağlandığı bir dijital dünya için çok yönlü bir işbirliğinin şart olduğunu vurguladı. Devlet kurumları, milletimiz, bireyler, örgütlü yapılar, sivil toplum kuruluşları, akademisyenler ve önde gelen kişiler; herkesin kapsamlı ve etkin bir işbirliğine ihtiyacı var. Bu ortak sorumluluk anlayışında, dijital platformlara da önemli roller düşüyor.
Duran, bu durumu şöyle özetledi: “Devletimizce oluşturulacak hukuki zemin çerçevesinde düzenleyici ve denetleyici rolüyle, ailelerimiz hem kendilerinin hem de çocukların farkındalık düzeyini artırarak, dijital platformlar ise daha fazla sorumluluk yüklenerek gençlerimiz ve çocuklarımız için güvenli bir dijital dünyanın tesis edilmesine katkı sunmak durumundadırlar.” Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın da ifade ettiği gibi, “Dijital teknokültürün bilhassa gençlerin üzerindeki olumsuz etkilerini sadece topyekün bir dayanışma ruhuyla engelleyebiliriz.”
Sosyal medyanın getirdiği sınamalar sadece Türkiye’nin değil, tüm dünyanın mücadelesi haline gelmiş durumda. Amerika’dan Çin’e, Avustralya’dan Almanya’ya kadar birçok ülke, yaş doğrulama, ebeveyn onayı, algoritmik sorumluluk, kullanım sınırlamaları, dijital kimlik çözümlemeleri ve oyun içerik denetimleri gibi uygulamaları hayata geçiriyor. Türkiye’de de 5651 sayılı “İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi” ve 6698 sayılı “Kişisel Verilerin Korunması” kanunları gibi önemli yasal düzenlemeler mevcut. Sosyal ağ sağlayıcıları da çocuklara yönelik ayrı hizmet sunma, reklam kütüphanesi oluşturma ve kriz planı hazırlama gibi yükümlülükler taşıyor.
Duran, bu mevcut düzenlemelerin değerli olduğunu ancak teknolojinin sürekli ilerlemesi nedeniyle yeni yasal düzenlemelerin de kaçınılmaz olduğunu belirtti. Meclisimizin “Dijital Mecralarda Çocuklarımızı Bekleyen Tehdit ve Riskler” taslak raporu gibi çalışmaların, çocukları dijital risklerden korumak için kapsamlı öneriler sunduğunu hatırlattı. İletişim Başkanlığı olarak da medya okuryazarlığı ve dijital risk farkındalığını artırma çalışmalarına tam destek verdiklerini ekledi. Duran, bu tür panellerin somut ve güzel çıktılar doğuracağına inandığını ifade etti.
