Türk hukukunda boşanma davaları iki farklı şekilde yürütülebilir. Taraflar boşanmanın sonuçları konusunda anlaştığında dava anlaşmalı olarak görülür ve genellikle tek duruşmada sonuçlanır. Nafaka, velayet, mal paylaşımı veya tazminat konularından biri ya da birkaçında uzlaşma sağlanamadığında ise dava çekişmelihale gelir. Çekişmeliboşanma davası, anlaşmalı sürece göre daha uzun bir yargılama takvimi gerektirir çünkü mahkeme her talebi ayrı…
Türk hukukunda boşanma davaları iki farklı şekilde yürütülebilir. Taraflar boşanmanın sonuçları konusunda anlaştığında dava anlaşmalı olarak görülür ve genellikle tek duruşmada sonuçlanır. Nafaka, velayet, mal paylaşımı veya tazminat konularından biri ya da birkaçında uzlaşma sağlanamadığında ise dava çekişmelihale gelir. Çekişmeliboşanma davası, anlaşmalı sürece göre daha uzun bir yargılama takvimi gerektirir çünkü mahkeme her talebi ayrı ayrı inceler, taraflardan delil ister ve gerektiğinde bilirkişi görüşüne başvurur. Sürecin ne kadar süreceği, uyuşmazlık konularının sayısına ve delillerin toplanma hızına göre değişkenlik gösterir.
Anlaşmalı boşanmada taraflar önceden bir protokol hazırlar ve bu protokolde nafaka, velayet, mal paylaşımı ile tazminat konularının tamamında mutabık kalır. Çekişmeli boşanmada ise böyle bir protokol bulunmadığı için mahkeme, tarafların birbirine karşı ileri sürdüğü iddiaları ve karşı iddiaları ayrı ayrı değerlendirmek durumunda kalır. Dava sürecinde taraflardan biri yargılamanın ilerleyen bir aşamasında diğer tarafla uzlaşırsadava anlaşmalıya dönebilir, ancak bu her davada gerçekleşmez.
Çekişmeli boşanma davası, taraflardan birinin ikametgahının bağlı bulunduğu aile mahkemesinedava dilekçesi sunulmasıyla başlar. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde dava, asliye hukuk mahkemesinde aile mahkemesi sıfatıyla görülür. Dilekçede boşanma talebinin dayandığı sebep açıkça belirtilir. Türk Medeni Kanunu’nda evlilik birliğinin temelinden sarsılması, terk, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış gibi çeşitli boşanma sebepleri düzenlenmiştir ve dava bu sebeplerden birine veya birkaçına dayandırılır. Dilekçede ayrıca talep edilen nafaka türü, velayet düzenlemesi, mal paylaşımı talebi ile varsa maddi ve manevi tazminat miktarları yer alır.
Davalı taraf, dilekçeyecevap süresi içinde kendi taleplerini ve itirazlarını mahkemeyebildirir. Cevap dilekçesinde davalı, boşanma sebebine itiraz edebilir, karşı dava açabilir veya kendi nafaka ve tazminat taleplerini ileri sürebilir. Dilekçelerin eksiksiz ve gerekçeli hazırlanması, sonraki duruşmalarda tarafların hangikonularda uyuştuğunu ya da uyuşamadığını netleştirir ve mahkemenin inceleme kapsamını belirler.
Dilekçe aşamasında talepedilen her hususayrı ayrı ve açık biçimdeyazılır. Örneğin nafaka talep edilecekse hangi nafaka türünün istendiği, mal paylaşımı talep edilecekse hangi mal varlığı kalemlerinin dahil edildiği dilekçede belirtilir. Dilekçede eksik bırakılan bir talep, yargılama ilerledikten sonra ayrı bir dava konusu olarak yeniden gündeme gelebilir, bu da sürecin uzamasına yol açabilir.
Dilekçe aşaması tamamlandıktan sonra mahkeme ön inceleme duruşması yapar. Bu duruşmada dava şartlarıve tarafların uzlaşabileceği konular değerlendirilir, ardındantahkikat aşamasına geçilir. Tahkikat sürecinde taraflardan iddialarını destekleyen belgeler, tanık listeleri ve varsa diğer deliller talep edilir. Tanık ifadeleri duruşmada dinlenir, taraflar tanıklara doğrudan soru yöneltebilir.
Mal paylaşımı veya nafaka miktarının belirlenmesinde tarafların gelir durumu ve mal varlığı ihtiyaç duyulan bilgiler arasında yer alır. Bu nedenle banka kayıtları, tapu kayıtları, araç kayıtları ve gelir belgeleri gibi resmi evraklar dosyaya sunulur. Bazı davalarda mahkeme, çocuğun üstün yararının değerlendirilmesi için sosyal inceleme raporu istemekte, mal varlığının değerinin belirlenmesi için de bilirkişi görevlendirmektedir. Duruşma sayısı, tarafların taleplerinin kapsamınave delillerin toplanmasürecine bağlı olarak değişir. Boşanma davalarında dava öncesi arabuluculuğa başvuru zorunlu değildir, taraflar isterlerse yargılama sırasında da sulh yoluna gidebilir.
Sosyal inceleme raporu genellikle velayet talebinin bulunduğu davalarda istenir ve raporu hazırlayan uzman, çocuğun barındığı ortamı, ebeveynlerle ilişkisini ve ihtiyaçlarını yerinde inceleyerek mahkemeye bildirir. Bilirkişi incelemesi ise daha çok mal paylaşımı davalarında, taşınmaz veya işletme gibi değeri net olmayan malların değerinin belirlenmesi amacıyla yaptırılır. Bu raporların hazırlanması ve mahkemeye sunulması belirli bir süre alır, bu da çekişmeli boşanma davalarının anlaşmalı davalara göre daha uzun sürmesinin nedenlerinden biridir.
Çekişmeli boşanma davasında öne çıkan üç konu nafaka, velayet ve mal paylaşımıdır. Nafaka talebi dava süresince tedbir nafakası olarak istenebilir, bu nafaka türü davanın sonucu beklenmeden ihtiyaç sahibi eş veya çocuk için düzenlenir. Boşanma kararından sonra ise duruma göre iştirak nafakası veya yoksulluk nafakası gündeme gelir. İştirak nafakası çocuğun bakım ve eğitim giderleriiçin, yoksulluk nafakasıise boşanma yüzündenyoksulluğa düşecek eş için talep edilir.
Velayet düzenlemesinde mahkeme çocuğun yaşı, eğitim durumu, sağlık ihtiyaçları ve her iki ebeveynle olan ilişkisi gibi unsurları göz önünde bulundurarak karar verir. Velayet kendisine verilmeyen ebeveyniçin çocukla kişiselilişki kurulmasına ilişkinbir düzen de kararda yer alır, bu düzende görüşme günleri ve tatil dönemlerine ilişkin esaslar belirlenir. Mal paylaşımı davalarında evlilik süresince edinilen mal varlığı, Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen edinilmiş mallara katılmarejimi çerçevesinde değerlendirilir. Bu rejimde taşınmazlar, araçlar, banka hesapları ve varsa işletmepayları gibi kalemlertek tek incelenir ve hangi malınkime ait
olduğu, hangi malınevlilik içinde edinildiği ayrı ayrı tespitedilir. Taraflardan biri,evlilik birliği içinde diğer eşin mal varlığına katkı sağladığını ileri sürerse bu talep boşanma davasından bağımsız ayrı bir dava konusu olarak da görülebilir.
Deliller toplandıktan ve taraflar dinlendikten sonra mahkeme kararını verir. Karara karşı taraflardan biri istinaf yoluna başvurabilir, istinaf incelemesi de sonuçlanmadan karar kesinleşmez. İstinafkararına karşı da bazı durumlarda Yargıtay’a başvurulabilir, bu da sürecin toplam uzunluğunu etkileyen bir aşamadır. Kararkesinleştiğinde nüfus müdürlüğüne bildirilir ve boşanma resmi olarak sonuçlanmış olur.
Nafaka ve velayet düzenlemeleri kararın kesinleşmesinden sonra da şartların değişmesi halinde yeniden değerlendirilebilir. Tarafların gelir durumunda veya çocuğun ihtiyaçlarında meydana gelen değişiklikler, yeni bir dava ile nafaka miktarının veya velayet düzeninin güncellenmesini gerektirebilir. Örneğin nafaka yükümlüsünün gelirinde belirgin bir artış veya azalış olması, ilgili tarafın nafakanın yeniden belirlenmesi için mahkemeye başvurmasına imkan tanır. Aynı şekilde çocuğunyaşı ilerledikçe eğitimve bakım ihtiyaçları değişebilir, bu da velayet düzeninde güncelleme talep edilmesine yol açabilir. Bu nedenle çekişmeli boşanma sürecinin yalnızca kararın kesinleşmesiyle değil, uzun vadede takip edilmesi gereken bir süreç olarak değerlendirilmesi gerekir.
Çekişmeli boşanma davasındadilekçe hazırlığı, delil toplanması ve duruşmaların takibi teknik ve zaman alan işlemlerdir. Bu süreçte bir avukatla çalışan taraf, dava dilekçesinin hazırlanmasından duruşmalarda temsil edilmesine, nafaka ve mal paylaşımı taleplerinin gerekçelendirilmesinden karşı tarafın iddialarına yanıt verilmesine kadar birçok işlemde destek alır. Boşanma ve aile hukuku alanında çalışan bir avukat, nafaka, velayet ve mal paylaşımı taleplerinin dava dilekçesinde doğru biçimde yer almasını sağlar ve yargılama sürecinde gerekli belge ile tanık delillerinin zamanında sunulmasını takip eder.
Çekişmeli boşanma davası, tarafların dilekçe hazırlığından delil sunumuna, duruşmalardan kararın kesinleşmesine kadar birden fazla aşamadan oluşur ve her aşamada usul kurallarına uyulması sürecinilerleyişini doğrudan etkiler.İzmir’de bu tür davalarda nafaka,velayet ve mal paylaşımı konularında hukuki destek arayan taraflar, bu alanlarda hizmet veren bir izmir boşanma avukatı ile görüşerek dosyalarını değerlendirebilir. Av. Cansu Şirin, İzmir Barosu’na bağlı olarak boşanma ve aile hukuku, nafaka, velayet ve mal paylaşımı davalarında hizmet sunmaktadır.
