Uluslararası Enerji Ajansı’nın petrol rezervlerinden salım kararına rağmen, küresel piyasalarda beklenen rahatlama henüz sağlanamadı, süreç yavaş ilerliyor.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyesi ülkeler, Hürmüz Boğazı’ndaki arz şokunun ardından 11 Mart’ta acil durum stoklarından 400 milyon varil petrolün piyasaya sunulmasını kararlaştırdı. Ancak Kpler Kıdemli Ham Petrol Analisti Johannes Rauball, küresel petrol piyasalarında kırılganlığın sürdüğünü ve rezervlerden petrol salım sürecinin yavaş ilerlediğini açıkladı. İlk sevkiyatlar 20 Mart’ta başlamasına rağmen, piyasalar üzerinde beklenen rahatlatıcı etki henüz görülmedi.
Söz konusu karar, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik ortak saldırıları sonrası Tahran’ın bu ülkelerle bağlantılı gemilere Hürmüz Boğazı’ndan geçişi fiilen kapatmasıyla tetiklenen arz şokunun ardından alındı. Küresel petrol ticaretinin önemli bir bölümünün geçtiği bu kritik su yolundaki aksama, fiyatlarda sert yükselişe ve piyasalarda ciddi tedirginliğe yol açtı.
IEA Başkanı Fatih Birol, 16 Mart’ta yaptığı açıklamada rezervlerden çıkan petrolün özellikle Asya piyasalarına ulaşmaya başladığını teyit etti. Birol, Asya-Pasifik bölgesindeki ülkelerin 100 milyon varilin üzerinde, Avrupa ülkelerinin de benzer miktarda petrolü piyasaya açtığını belirtti. Amerika kıtasından ise 170 milyon varili aşan bir arzın devreye girmesi beklenirken, üretim tarafında da 20 milyon varilin üzerinde ek artış öngörüldü.
Piyasalar üzerinde beklenen rahatlatıcı etkinin henüz görülmemesinin temel nedeni, açıklanan rezerv miktarlarının tamamının aynı anda piyasaya girmemesi olarak gösterildi. Sevkiyatların lojistik, sözleşme ve rafineri uyumu gibi faktörler nedeniyle zamana yayılması, süreci yavaşlatıyor.
Johannes Rauball, toplam serbest bırakılan ham petrolün yaklaşık 250 milyon varilini oluşturan başlıca oyuncular ABD, Kanada ve Japonya da dahil olmak üzere çoğu ülkenin henüz rezervlerinden varil serbest bırakmadığını ifade etti. Japonya’nın ticari/özel depolarından bir miktar ham petrol serbest bırakmasına rağmen, rezervlerinden yapılan serbest bırakımlar henüz kayda geçmedi. Japonya’nın rezerv serbest bırakımlarının çoğu nisan ayında gerçekleşecek.
ABD Enerji Bakanlığı, 20 Mart’ta Teksas ve Louisiana’daki rezerv sahalarından toplam 45,2 milyon varil ham petrol için 8 şirkete sözleşme verdi. Teslimatlar 1 Nisan ile 31 Mayıs arasında yapılacak ve şirketlere erken sevkiyat seçeneği de tanındı. Pekin’in ise henüz büyük ham petrol stok serbest bırakımları konusunda resmi bir karar almadığı belirtildi.
Rauball, arz kesintilerine en açık ülkelerin Hürmüz Boğazı üzerinden taşınan ham petrole büyük ölçüde bağımlı olan ülkeler olduğunu anımsattı. Filipinler, Vietnam ve Japonya’nın ham petrol ithalatlarının yaklaşık yüzde 80’inin bu rotaya bağlı olduğunu vurguladı. Japonya’nın büyük stokları bir tampon sağlarken, Filipinler ve Vietnam’ın stokları sınırlı kaldı.
Singapur, Güney Kore ve Tayvan da benzer kırılganlıklara sahip ülkeler arasında yer alıyor. Hindistan’ın Rusya’dan ham petrol ithalatını artırdığını, ancak yüksek oranda ithalata bağımlı olduğunu ve yükselen küresel ham petrol fiyatlarının ek bir zorluk oluşturduğunu ekledi.
En hazırlıklı ülkeler ise net ihracatçı olan Kanada, ABD ve Brezilya olarak sıralandı. ABD’de iç tüketim yüksek olmasına rağmen, Venezuela’dan yönlendirilen akışlar, Kanada ve ABD’de rekor üretim ve stratejik rezerv serbest bırakımları sayesinde ham petrol bulunabilirliği güçlü. Brezilya da güçlü iç üretim ve düşük ithalat bağımlılığı ile avantajlı konumda bulunuyor.
