ABD’nin İran ve Rusya’ya yönelik yaptırımları gevşetmesi ve stratejik rezervlerden petrol salması fiyatları düşürmeye yetmedi. Hürmüz Boğazı’ndaki belirsizlik ve jeopolitik riskler petrol ve benzin fiyatlarını rekor seviyelere taşıdı.
ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik başlattığı operasyonlar ve İran’ın misillemeleri, küresel petrol arzında belirsizliğe yol açtı. Dünya petrol sevkiyatının kritik geçiş güzergahlarından Hürmüz Boğazı’ndaki trafik aksamaları ve çatışmalarda İran ile Körfez Bölgesi’ndeki enerji tesislerinin hedef alınması, küresel petrol fiyatlarındaki dalgalanmayı tetikledi.
Trump yönetimi, Orta Doğu’daki çatışmalarla tırmanan enerji maliyetlerini dizginlemeye yönelik adımlar atsa da 100 doların üzerinde seyreden ham petrol fiyatları aşağı çekilemedi. Stratejik rezervlerin piyasaya sunulması ve yaptırımların esnetilmesi gibi kararların piyasaya yansımaları, jeopolitik risklerin gölgesinde henüz somut bir karşılık bulamadı.
ABD yönetimi, petrol piyasasına Stratejik Petrol Rezervi üzerinden müdahale etti. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyesi 32 ülke, enerji fiyatlarını düşürmek amacıyla rezervlerinden koordineli 400 milyon varil petrol ve rafine ürün piyasaya sürme kararı aldı. ABD Enerji Bakanlığı, bu kapsamda 11 Mart’ta Stratejik Petrol Rezervi’nden 172 milyon varil petrolün piyasaya sürüleceğini duyurdu. Bu, ABD tarihindeki en büyük rezerv tahliye operasyonlarından biri oldu.
ABD Enerji Bakanı Chris Wright, rezervlerden petrol akışının 20 Mart’ta başladığını ve günlük 1 milyon ile 1,5 milyon varil arasında olması beklenen bu miktarın toplamda 3 milyon varile yaklaşabileceğini belirtti. Önceki büyük tahliye, Rusya-Ukrayna Savaşı nedeniyle artan fiyatlar karşısında Joe Biden döneminde 2022’de 180 milyon varil ile yapılmıştı.
Washington yönetimi, arz açığını kapatmak amacıyla Rus ve İran petrolünün satın alınmasına geçici olarak izin verdi. ABD Hazine Bakanlığı, 5 Mart’ta Hint rafinerilerine Rus petrolü alımı için 30 günlük geçici muafiyet sağladı. Hazine Bakanı Scott Bessent, bu önlemin Rus hükümetine kayda değer mali fayda sağlamayacağını ve İran’ın küresel enerjiyi rehin alma girişiminin baskısını hafifleteceğini ifade etti.
12 Mart’ta denizde mahsur kalmış Rus petrolünün satın alınmasına geçici izin verilirken, yaptırım altındaki Venezuela’nın petrol sektörüne yönelik kısıtlamalar da esnetildi. 20 Mart’ta ise denizde bekleyen İran petrolünün satışına izin veren dar kapsamlı 30 gün süreli genel lisans yayımlandı. Bessent, bu iznin yalnızca nakliye aşamasındaki petrol ile sınırlı olduğunu ve yeni alımlara veya üretime izin verilmediğini vurguladı.
Ayrıca, 18 Mart’ta Amerikan şirketlerine Venezuela’nın devlet petrol şirketi Petróleos de Venezuela S.A. (PdVSA) ile belirli işlemler yapma izni verildi. Bu lisansın küresel enerji piyasasını destekleyerek mevcut petrol arzını artıracağı belirtildi.
ABD yönetimi, iç piyasadaki akaryakıt akışını hızlandırmak için 18 Mart’ta Jones Yasası’na 60 günlük muafiyet getirdi. Bu karar, ABD ordusunun operasyon hedeflerini gerçekleştirirken petrol piyasasındaki kısa vadeli aksaklıkları hafifletmeyi amaçlıyor. Muafiyetle yabancı gemilerin de ABD iç limanları arasında yük taşıyabilmesine geçici imkan sağlandı.
Petrol, benzin, LNG, jet yakıtı ve gübrenin Hürmüz Boğazı’ndan geçişinin devamı için 6 Mart’ta Körfez bölgesindeki savaş riskini de kapsayan 20 milyar dolarlık denizcilik reasüransı planı açıklandı.
ABD yönetiminin müdahalelerine rağmen petrol piyasalarında fiyatlar yukarı yönlü seyrini koruyor. Brent petrolün varil fiyatı 100 doların üzerinde, Batı Teksas (WTI) türü ham petrol ise 90 dolar seviyelerinde seyrediyor. Orta Doğu’daki jeopolitik riskler ve bahar aylarının gelmesiyle artan talep, benzin fiyatlarını yüksek tutuyor.
Amerikan Otomobil Birliği (AAA) verilerine göre, 23 Mart itibarıyla ABD’de normal benzinin ulusal ortalama fiyatı galon başına 3,96 dolar olarak ölçüldü. Bu rakam bir ay önce 2,94 dolardı. Benzin fiyatı bir ayda 1 dolar artarak yıllık bazda yüzde 26,6 yükseldi. California gibi eyaletlerde benzin fiyatı 5,8 dolara kadar çıkarken, Washington ve Hawaii’de 5 doların üzerinde kaydedildi. Artan akaryakıt maliyetlerinin lojistik giderleri tırmandırarak gıda ve diğer temel tüketim ürünlerinde fiyat artışlarını tetikleyebileceği endişesi dile getiriliyor.
