TBMM’nin Hürmüz Boğazı raporu, küresel enerji ve ticaretin kalbi olan boğazın stratejik önemini gözler önüne serdi. Olası kapanma senaryoları incelendi.
TBMM Genel Sekreterliği Araştırma Hizmetleri Başkanlığı, “Hürmüz Boğazı’nın küresel ekonomi açısından önemi” başlıklı bir çalışma yayımladı. Çalışma, Hürmüz Boğazı’nın dünya enerji ticaretindeki stratejik konumunu ve küresel petrol geçişlerinin kritik güzergahlarından biri olduğunu vurguladı. Raporda, boğazın olası bir kapanmasının enerji piyasaları ve tedarik zincirleri üzerinde yaratabileceği ciddi aksaklıklar detaylandırıldı.
Uluslararası hukuka göre boğazın yönetimine ilişkin özel bir anlaşma bulunmuyor. Genel kabul gören yaklaşım, boğazın Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (UNCLOS) hükümleri çerçevesinde değerlendirilmesini öngörüyor. Çalışma, kriz dönemlerinde dahi boğazdan geçişin engellenmesinin uluslararası hukuka aykırı olduğunu belirtti.
Suudi Arabistan, İran, Irak, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Kuveyt gibi Basra Körfezi’ne kıyısı olan büyük petrol ve doğal gaz üreticisi ülkeler, hidrokarbon ihracatını bu boğaz üzerinden gerçekleştiriyor. Boğaz, Asya pazarlarına doğrudan bağlantı sağlarken, Süveyş Kanalı aracılığıyla Avrupa ve Amerika kıtalarına erişim imkanı sunuyor. 2024 yılında boğazdan günlük ortalama 20 milyon varil ham petrol ve petrol ürünü akışı gerçekleşti. Bu hacim, küresel petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 20’sine denk geliyor.
Küresel sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin beşte biri ve sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) ticaretinin de üçte biri Hürmüz Boğazı’ndan yapılıyor. Bölge ülkelerinin ekonomileri, boğaz üzerinden yapılan petrol ürünleri dış ticaretine ve gıda, sanayi, sağlık ürünleri ithalatına stratejik bağımlılık gösteriyor. Çalışma, bu ülkelerin Hürmüz Boğazı’na ekonomik bağımlılığına dair verileri de paylaştı.
Türkiye, ham petrol ihtiyacının yüzde 20’sini Hürmüz Boğazı üzerinden Körfez ülkelerinden karşılıyor. Ancak çalışmaya göre, Türkiye’nin enerji tedarikinde çeşitli alternatif kaynak ve güzergahları bulunuyor. Bu durum, ülkenin kısa ve orta vadede ciddi bir enerji krizine maruz kalması ihtimalini azaltıyor.
İran’ın boğazı kapatması durumunda, başta enerji piyasaları olmak üzere dünya genelindeki tedarik zincirlerinde ciddi aksamalar meydana gelebileceği belirtildi. Bu gelişmenin yalnızca enerji sektörünü değil, tüm ekonomik faaliyetleri etkileyen kapsamlı bir domino etkisi yaratabileceği öngörülüyor. Enerji arzında yaşanacak olası kesintiler, fiyatlarda ani dalgalanmalara yol açarak küresel ölçekte ekonomik belirsizlikleri derinleştirebilir.
Hürmüz Boğazı’ndan ihraç edilen petrolün önemli bir kısmını Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore gibi Asya-Pasifik ülkeleri ithal ediyor. Bu ülkelerin küresel tedarik zincirlerindeki stratejik konumları dikkate alındığında, boğazın kapanması dünya genelinde üretim ve tedarik süreçlerini ciddi biçimde sekteye uğratabilir. Özellikle elektronik, bilişim, otomotiv, hassas mühendislik, ilaç ve yazılım sektörlerine katkıları düşünüldüğünde, enerji arzındaki bir kırılma küresel ölçekte arz şoklarına neden olabilir.
