Depremden etkilenen 11 il, imalat sanayisinde gösterdiği etkileyici toparlanmayla Türkiye ortalamasını geride bıraktı. KOSGEB, TÜBİTAK ve çeşitli programlar aracılığıyla sağlanan milyarlarca liralık destekler, bölgenin ekonomik çarklarını yeniden hızlandırarak istihdam ve üretime can suyu oldu.
Ülkece yaşadığımız büyük felaketin üzerinden belli bir zaman geçti. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı’nın hazırladığı “Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Yeniden İmar ve Gelişme Raporu”, sarsıcı depremlerin etkilediği 11 ilimizde imalat sanayisinin adeta küllerinden yeniden doğduğunu gösteriyor. Bölge, kapasite kullanımında Türkiye ortalamasını geride bırakarak direncin ve azmin simgesi haline geldi.
Adana’dan Şanlıurfa’ya, Adıyaman’dan Hatay’a uzanan bu geniş coğrafyada, bölgesel kalkınmayı hızlandırmak, üretim faaliyetlerini ve istihdamı artırmak için başlatılan sayısız proje kararlılıkla yoluna devam ediyor.
Afetin ilk şokuyla Mart 2023’te dip yapan imalat sanayisi kapasite kullanım oranı, inanılmaz bir ivmeyle Temmuz 2024’ten itibaren Türkiye ortalamasının üzerine çıktı. Ve o günden bugüne, bu üstün performansını koruyarak bölgenin ekonomik canlılığının ne denli güçlendiğini kanıtladı.
Sanayinin çarkları döndükçe enerji tüketimi de tavan yaptı! Bu illerde sanayide kullanılan elektrik, Şubat 2024’te bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 75,6’lık şaşırtıcı bir artış gösterirken, Aralık 2025’te ise Aralık 2023’e kıyasla yüzde 5,5’lik bir yükseliş kaydetti.
Doğal gaz tüketimi de bu yükseliş rüzgarına kapıldı; Şubat 2024’te Şubat 2023’e göre yüzde 75,1, Aralık 2025’te ise Aralık 2023’e kıyasla yüzde 29,8 daha fazla tüketim gerçekleşti. Bu rakamlar, bölgedeki üretimin ne denli canlandığının somut birer göstergesi.
Bölgenin can damarı KOBİ’ler için de devrim niteliğinde projelere hız verildi.
KOSGEB, işletmelerin faaliyetlerini sekteye uğratmamak adına çalışanların barınma ihtiyacını gidermek için “Afet Dönemi Yaşam Alanı Desteği”ni devreye soktu. İş yeri hasar gören KOBİ’ler ise, bakım-onarım, personel ve ham madde gibi giderlerini karşılamak üzere “Afet Dönemi İşletme Desteği” ile soluklandı.
Model Fabrikalar Projesi kapsamında Kuveyt Deprem Fonu’nun desteğiyle Adana, Malatya ve Gaziantep’teki 16 firmaya eğitim ve danışmanlık hizmetleri sunuldu. TÜBİTAK da boş durmadı; deprem bölgesindeki firmalara özel sektör çağrıları açarak 156 proje başvurusunu değerlendirdi ve 95 projenin 396 milyon lirayla desteklenmesine karar verdi. Bu projelere bugüne kadar 293,3 milyon lira aktarıldı bile!
Türkiye Deprem Sonrası Mikro, Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin Canlanması Projesi ile tam 69 bin 951 işletmeye toplam 47,9 milyar liralık muazzam bir destek ödemesi yapıldı. Bu, bölgedeki ticari hayatın yeniden canlanması için büyük bir itici güç oldu.
Geleneksel ve İleri Girişimcilik Destek Programları kapsamında ocak ayı itibarıyla bölgedeki yeni girişimcilere 134,9 milyon lira ödeme yapıldı. Ayrıca, 2023 Deprem Acil Destek Kredisi Programı ile 21 Mart 2023-31 Mayıs 2024 döneminde 7 bin 437 işletmeye toplam 6,55 milyar lira kredi kullandırıldı.
En önemlisi ise, depremlerden etkilenen 11 ilde daha önce hukuki işlem başlatılan 57 işletmenin KOSGEB’e olan borçları silinerek bu işletmelere adeta ikinci bir şans tanındı.
Afet bölgesi ilan edilen yerlerdeki sanayi sitelerinin üstyapı inşaatlarına ait kredilendirme oranları yüzde 70’ten yüzde 100’e yükseltildi, böylece altyapı yatırımları için önündeki engeller kaldırıldı. Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programı da esneklik gösterdi; 11 ildeki projelere firma talebi ve ilgili destek mevzuatının izin vermesi halinde yatırım süresi 6 aya kadar uzatıldı.
Küçük sanayi sitesi ve müşavirlik yatırımları kapsamında 2025 sonu itibarıyla 13,6 milyar lira harcanması öngörülürken, KOSGEB’den KOBİ’lere 2,9 milyar lira, kalkınma ajanslarından 1,08 milyar lira destek ödemesi gerçekleştirildi. Toplamda 11 ildeki küçük sanayi siteleri, KOSGEB ve kalkınma ajansları destekleriyle birlikte 17 milyar 627,3 milyon lirayı aşan bir yatırım rüzgarı esti.
Doğu Anadolu Projesi (DAP) ve Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) Bölge Kalkınma İdareleri de sorumluluk alanlarındaki Elazığ, Malatya, Adıyaman, Gaziantep, Kilis ve Şanlıurfa’da milyarlarca liralık projeye onay vererek bölgenin yeniden ihyasına öncülük etti.
Sadece sanayiye değil, toplumsal gelişmeye de büyük önem verildi. Cazibe Merkezlerini Destekleme Programı ile Elazığ, Hatay ve Malatya’da toplam 735,5 milyon lira bütçeli 6 proje desteklendi.
Kahramanmaraş’taki kuyumcu imalathaneleri için “Üreten Şehirler Programı” kapsamında 186 yeni iş yeri oluşturuldu. Sosyal Gelişmeyi Destekleme Programı ile de Hatay’dan Elazığ’a uzanan geniş bir coğrafyada 24 projeye 198,6 milyon lira kaynak aktarıldı.
Bölgesel Kalkınma Odaklı Toparlanma Acil Eylem Programı, altyapıyı iyileştirmek, yaşam kalitesini artırmak, sosyal ve kültürel canlanmayı sağlamak ve bölgenin afetlere dayanıklılığını güçlendirmek için 53 dev projeyi hayata geçirdi. Bu projelerle 1409 yeni iş yeri, 158 üretim atölyesinin inşası, bakım ve onarımı yapılarak 5 bin 373 kişiye istihdam kapısı açıldı. Toplam bütçesi 2,3 milyar lirayı aşan bu program, bölgenin yeniden doğuşuna hız katıyor.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) işbirliğinde yürütülen “Türkiye’de KOBİ’lerde Enerji Verimli Motorların Teşvik Edilmesi Projesi” kapsamında 5 ildeki 29 tesiste tam 121 verimsiz motor yenisiyle değiştirildi. Bu hamle, hem ekonomiye hem de çevreye önemli katkılar sundu.
Esnaf ve sanatkarlar da unutulmadı! Halkbank kaynaklarından 27 bin 202 esnaf ve sanatkara 6,7 milyar liralık faiz indirimli deprem destek kredileri kullandırıldı. Ayrıca, ilgili dönemde yayımlanan Cumhurbaşkanı kararları doğrultusunda, kredi taksitleri için 2 kez 6’şar aylık erteleme imkanı tanınırken, Türkiye Esnaf ve Sanatkarlar Kredi ve Kefalet Kooperatifleri Birlikleri Merkez Birliği (TESKOMB) de gecikmiş borçlar için yapılandırma ve 200 milyon liralık nakdi destek sağladı. Bu destekler, esnafımızın yaralarını sarmasına yardımcı oldu.
